محقق : دکتر صادق یادگاری
شیعه نیوز | جلوه هاى رفتارى حضرت زهرا سلام الله علیها
اینک به برخی از ویژگی های زندگی حضرت فاطمه علیها سلام اشاره می کنیم.
ایثار در مهمانى
روایت زیر كه بنا بر قولى شأن نزول آیه «و یؤثرون على انفسهم و لو كان بهم خصاصة»(1)مىباشد، جلوهاى از ایثار حضرت زهرا(س) در زمینه پذیرایى و گرامیداشت مهمان است:
مردى خدمت نبى اكرم(ص) رسید و اظهار گرسنگى نمود. پیامبر او را به خانه همسران خود راهنمایى كرد تا از او پذیرایى كند. آنها گفتند: در خانه، جز آب چیز دیگرى نداریم. رسول خدا(ص) رو به اصحاب خود كرد و فرمود: چه كسى این مهمان را به خانه خود مىپذیرد؟ على(ع) فرمود: من او را به خانه مىبرم. هر دو به اتفاق روانه منزل آن حضرت شدند. امیرالمؤمنین آمدن میهمان را به همسرش، فاطمه زهرا(س) اطلاع داد و از وضع غذاى خانه جویا شد. حضرت فاطمه(س) جواب داد: قدرى خوراك به اندازه بچهها موجود است، ولى مهمان را بر خود مقدم مىداریم. حضرت على(ع) فرمود: شما بچهها را خواب كن. من نیز چراغ خانه را خاموش مىكنم.
گویا على(ع) مىخواهد مهمان به واسطه تاریكى شب، متوجه كمى غذا نشود و با خیال راحت غذا بخورد. امیرالمؤمنان(ع) بر سر سفره نشست اما از آن غذا نخورد و مهمان نیز بر اثر تاریكى متوجه غذا نخوردن آن حضرت نشد. به هر صورت، آن شب سپرى شد و مهمان از خوراك خانه على(ع) بهرهمند شد لیكن اهل خانه با گرسنگى شب را صبح كردند. آن هنگام آیه مزبور نازل شد.(2 )
ایثار فقط براى خدا
نذر یعنى واجب كردن چیزى بر نفس خود در برابر تحقق خواسته، هدف یا آرزویى كه انسان دارد. در واقع، چنین شخصى چیزى را از خدا مىخواهد و در برابر، فدیهاى از قبیل قربانى، اهداى پول، انجام حج، ساختن بنا، گرفتن روزه و غیره مىپردازد.
نذر، ریشه قرآنى دارد. خداوند در سوره آلعمران از همسر عمران نام برده كه نذر كرد خداوند به او فرزندى عطا كند تا او را از قید كار و مسؤولیت خانه آزاد كرده و به خدمتگزارى معبد بگمارد.(3 )
بر این اساس، پیامبر اكرم(ص) هنگام بیمارى امام حسن(ع) و امام حسین(ع) به عیادت آنها آمده و به امیرالمؤمنین على(ع) پیشنهاد كردند كه براى شفاى فرزندانشان نذر كنند روزه بگیرند. از اینرو، حضرت على(ع) و فاطمه زهرا(س) و فضه نذر كردند كه هر یك سه روز روزه بگیرند و بدین وسیله شكر نعمت سلامتى آن دو امام همام آورند. طولى نكشید كه حال آنها خوب شد. در این هنگام، در خانه امیر مؤمنان على(ع) چیزى براى خوردن یافت نمىشد. به همین خاطر، آن حضرت مقدارى جو قرض گرفت. حضرت فاطمه(س) پس از آسیاب كردن جو، یك سوم آن را براى پختن آماده كرد. نان پخته شد. تعداد آنها از پنج عدد تجاوز نمىكرد. هر سه، روز اول را روزه گرفتند. على(ع) پس از پایان نماز به امامت رسول خدا(ص) به خانه برگشت. اینك سفره غذا در حالى كه طعام اول و آخرش نان و نمك است، آماده پذیرایى از بهترین خلق خداست. آنها آماده افطار مىشوند، اما هنوز شروع به افطار نكردهاند كه صداى كوبه در بلند مىشود. طنین صدا خود با اهل خانه سخن مىگوید. آرى، صدا صداى فقیرى است كه تقاضاى غذا دارد. امیرالمؤمنین على(ع) صداى را كه شنید، خطاب به دختر رسول خدا(ص) چنین فرمود:
فاطمه جان! اى بزرگوار اهل یقین.
اى دختر بهترین خلق روى زمین!
آیا به بیچارهاى كه دست نیاز به در خانهات آورده، نظر دارى؟
به خدا شكوه مىكند و حاجت مىطلبد.
با گرسنگى و غم به سوى ما آمده است.
تمام امور در دست خداست و همه خوبیها از او نشأت مىگیرد.
بهشت دلپذیر به شما وعده مىدهد؛ همان بهشتى كه بر بخیل حرام است.
حضرت زهرا(س) در جواب فرمود:
به آن گرسنه خوراك مىدهم و به سیر شدن او امیدوارم.
براستى كه حق براى نیكان است.
به شفاعت خود آنها را به بهشت خواهم برد.
آن شب، همگى سهم خود را به فقیر دادند و با آب افطار كردند. روز دوم را روزه گرفتند. در آن روز، فاطمه زهرا(س) بخش دیگرى از جو را آسیا و سپس خمیر كرد. نان پخته شد و روز به سر آمد. وقت افطار رسید. در این میان، كودكى در زد، گفت: سلام خدا بر شما اهل بیت محمد(ص)! من یتیم و گرسنهام. پدرم از مهاجرین بود و در جنگ شهید شد. از آنچه خدا به شما روزى داده به من دهید، تا خدا نیز در بهشت به شما عوض دهد.
حضرت على(ع) فرمود:
فاطمه دختر بزرگوارى چون پیامبر(ص) است كه تنگ نظر نیست.
در حالى كه خدا غذاى یتیم را به ما داده
و هر كس بخشش كند براى او خواهد ماند و آب و غذاى بهشتى به او داده مىشود.
حضرت زهرا(س) در پاسخ به دعوت همسرش این گونه سرود:
«حتما او را بر فرزندانم مقدم مىدارم و او را سیر مىكنم.»
«زیرا آنها كه گرسنهاند بچههاى منند.»
این بار هم مثل شب قبل، تمام اهل خانه خوراك خود را به یتیم دادند. روز سوم نیز باقیمانده جو را خمیر كرده و پختند و هنگام افطار، اسیرى آمد و از آنها تقاضاى غذا كرد.
امیر مؤمنان فرمود: فاطمه دختر پیامبرى است كه سرور تمام انبیاست.
فاطمهجان! بر این اسیر گرفتار، منت بگذار؛ هر كس امروز كار خیرى انجام دهد و بذر آن را بپاشد، روز جزا محصول آن را درو خواهد كرد.
حضرت صدیقه طاهره فرمود: كف دستهایم تا آرنج تاول زده است.
به خدا قسم بچه هایم گرسنهاند و پدر آنها در كارهاى خیر پیشگام است.
آنگاه همگى غذاى خود را به اسیر دادند.
فرداى روز سوم، امیرالمؤمنین على(ع) با دو فرزندش بر پیامبر وارد شد. بچهها از شدت ضعف و گرسنگى چون جوجه مىلرزیدند. پیامبر(ص) چون آنها را دید پرسید:
«دخترم فاطمه كجاست؟»
حضرت على(ع) پاسخ داد: در محراب عبادت است. پیامبر(ص) برخاست و به خانه فاطمه(س) آمد و او را در حالى دید كه آثار گرسنگى در چهرهاش نمایان و چشمهایش به گودى فرو رفته بود. رسول خدا(ص) بىتاب شده، فرمود: خدایا، بچههاى پیامبرت از گرسنگى مىمیرند؟
جبرئیل فرود آمد و آیه نذر را قرائت نمود:
... و یطمعون الطعام على حبّه مسكینا و یتیما و اسیرا، انّما نطعمكم لوجه اللّه لا نرید منكم جزاءً و لا شكورا. انّا نخاف من ربّنا یوما عبوسا قمطریرا ...(4 )
و غذا را در عین دوست داشتنش، به مسکین و یتیم و اسیر انفاق می کنند. (
[و می گویند:] ما شما را فقط برای خشنودی خدا اطعام می کنیم و انتظار هیچ پاداش و سپاسی را از شما نداریم. (
ما از پروردگارمان در روزی که روز عبوس و بسیار هولناکی است می ترسیم. (
ولایت، كوثر پاكى و نور
ولایت به منزله دژ استوارى است كه ساكنان خود را از هر گونه نفوذ دشمن ایمن مىسازد و به مثابه واكسینهاى است كه جان فرد و جامعه را در برابر ویروس فساد حفظ مىكند و چون چشمهسار زلالى است كه هر كس خود را در آن شستشو دهد، غبار گناه از آینه دل او پاك مىشود. چنین كسى مىتواند شیطان را از وجود خود براند و او را در انجام نقشههایى كه مىكشد ناكام گرداند.
زهرا مادر امت است؛ او كه تجلى نور خداست، چگونه ممكن است فرزندانش در ظلمت باشند؟! او پاكدامن است، آیا مىشود دامن فرزندانش آلوده باشد؟! او تزكیه شده است، آیا شایسته است كه رهروانش در جهت اهداف شیاطین و استكبار قدم بردارند؟! او یكپارچه عصمت است، چگونه مىتوان تصور كرد كه پیروانش پرده عصمت را دریده باشند و لگام نفس را رها كنند؟! مگر نه این است كه او به حداقل زندگى اكتفا كرد؟ آیا این دردها براى آن حضرت قابل تحمل است؟ اگر او به درگاه خدا ناله كند و به پروردگار خویش شكوه برد، خدایش چگونه تازیانه بلا بر پیكر جامعه ما خواهد نواخت؟!
حضرت فاطمه(س) مربى زنان و مردان است، او سازندگى و تربیت نسل را از خانواده آغاز كرد، چرا كه هسته مركزى اجتماع از خانواده تشكیل مىشود و چنانچه خانواده در معرض نور الهى قرار گیرد و از ظلمتهاى نفس، رهایى یابد، اجتماع رحمانى تحقق مىپذیرد. زن ركن اصلى و محور كانون خانواده است. از اینرو، حضرت صدیقه كبرا در مقام ایفاى نقش هدایتى خود از زنان آغاز مىكند.
پیام عفاف و آزادگى
فاطمه زهرا(س) مىخواهد كه زنان امتش، چون فرشته، پاك و آزاده باشند، نه بسان بردگان در اسارت نفس و شیطان! و مىخواهد كه زنان جهان، قدر گوهر وجودى خود را بشناسند و آن را با تمام قوا پاس دارند؛ همان ارزشى كه به فرموده امام صادق(ع) از طلا و نقره بالاتر است.(5) حضرت زهرا(س) از زنان امت خود مىخواهد كه چون مروارید پوشیده در حجاب صدف، بر تارك اجتماع و سینه تاریخ نورافشانى كنند، نه اینكه مانند زنان غرب، ارزش و جمال آنها دستاویز هر سودجوى خودكامه گشته و در ویترین مغازهها به نمایش گذاشته شود. فرهنگ غربى در عرصه سخاوتمندانه خود ارزش وجودى زن را به هر نااهل و فاسدى ارزانى مىكند اما اسلام شأن زن را در پاسدارى از جمال و زیبایى خود مىداند و عرضه آن را فقط بر اهل خود، حلال و مباح مىشناسد.
زكوة الجمال، العفاف(6)
زكات زیبایى، عفت و پاكدامنى است.
چنانچه زن از زیبایى خود پاسدارى نكند و خود را در معرض دید هر نامحرمى قرار دهد، نه خود روى سعادت را مىبیند و نه مرد طعم آرامش را مىچشد و نه اجتماع، امنیت را احساس مىكند. اسلام زن را همچون گلى مىداند كه باید از آفتها حفظ شود تا مایه طراوت و نشاط خانواده و منشأ حیات جامعه باشد نه اینكه در معرض نگاههاى مسموم و مقاصد پلید، پژمرده و پرپر شود.
والاترین ارزش براى زن
حضرت على(ع) فرمود:
«در خدمت رسول خدا(ص) نشسته بودیم. آن حضرت فرمود: بهترین چیز براى زنان چیست؟ هیچ كس نتوانست پاسخ درست ارائه كند. من به سوى فاطمه آمدم موضوع را با او در میان گذاشتم. فاطمه زهرا(س) جواب داد: من مىدانم. سپس فرمود:
«خیر للنّساءِ ان لا یرین الرجال و لا یراهنّ الرجال»
«بهترین چیز براى زن این است كه بیگانگان او را نبینند و او نیز آنان را نبیند.»
به نزد پیامبر بازگشتم و جواب گفتم. پیامبر فرمود: چه كسى جواب را به تو یاد داد.
عرض كردم: جواب از فاطمه است. رسول خدا(ص) با تعجب فرمود:
«فاطمةُ بضعة منى»(7)
«فاطمه پاره تن من است»
در رابطه با عفاف، وقار، شخصیت وجودى و مسؤولیتهاى زن در روایت دیگرى آمده است كه پیامبر(ص) پرسید: «زنان چه زمانى به خدا نزدیكترند؟» اصحاب نتوانستند جواب دهند. حضرت فاطمه(س) جواب داد: «وقتى كه در خانه باشند» این جواب دختر پیامبر مىتواند تفسیر معقولى از آیه «وَ قَرْنَ فى بیوتكنَّ و لا تبّرجن تبّرج الجاهلیة الاولى»(8)باشد.
ناگفته نماند كه طرف خطاب خداوند در آیه مزبور همسران پیامبرند، لیكن در مورد هر یك از زنان مسلمان نیز مىتواند صادق باشد. در آیه قبل، زنان پیامبر از سخن گفتن هوسانگیز و مهیج، نهى شدهاند تا از طمع و آزار بیگانگان ایمن باشند. در این آیه مىفرماید: در خانه هایتان بمانید و همچون زنان جاهلیت در میان جمعیت ظاهر نشوید و اندام و زیبایى و زینت خود را در معرض تماشاى دیگران قرار ندهید. «قَرْنَ» به معناى سنگین و وزین بودن زن است.(9)
در آیه 59 همین سوره (احزاب) فلسفه پوشش زنان را با تعبیر «ذلك ادنى ان یُعرفن فلا یُؤذیْنَ» بیان كرده است: یعنى پوشش، نزدیكترین راه است كه زنان به ستر و عفاف شناخته شوند و نااهلان و فاسدان در مقام تعقیب آنان برنیایند و به آنها اذیت و بىاحترامى نكنند و نگاه هوسآلود و پرتمنا به آنان نداشته باشند.(10)خوشبختى زنان را در چیزى جستجو مىكند كه حافظ شخصیت و شرافت آنان باشد. بالاترین مقام زن را در ایفاى مسؤولیتهاى خانه و انجام وظایفى كه منطبق با ساختار وجودى اوست مىداند.
باید توجه داشت كه این دیدگاه به معناى خانهنشین كردن زن نیست. او نمىگوید زنان به كنج خانه پناه برند كه آفتاب، سایه آنها را نبیند، زیرا او خود این گونه نبود و از زنان نیز چنین انتظارى ندارد و رفتار او براى مردم حجت است. آن حضرت در متن اجتماع حضور فعال داشت، اما به قدرى مراقب رفتار و حافظ شخصیت خود بود كه حتى بوى او را نامحرم استشمام نكرد.
حضور زنان در صحنههاى فرهنگى، سیاسى، دفاعى ... نه تنها منع نشده، بلكه در مواردى كه ضرورت ایجاب كند، واجب شده است. به عنوان مثال، چنانچه جامعه اسلامى به پزشك، معلم، پرستار، ... نیاز داشته باشد بر زنان واجب كفایى است كه به فراگیرى چنین تخصصهایى رو آورند. سخنرانیهاى حضرت زهرا(س) در مسجد مدینه و همراهى ایشان در هجرت و حضورش در دفاع از مقام امامت و ولایت و ایستادگى در برابر مهاجرین در حادثه درب خانه، و حضور دختران بزرگوارش در صحنه كربلا و سخنرانیهاى آنان در كوفه و شام دلیل روشنى بر این مدعاست.
شفاعت، روح امیدوارى
شَفْع به معناى زوج و جفت است. شفاعت به منزله آن است كه شفیع با وسیله ناقصى كه شفاعتخواه دارد، ضمیمه شده و بر اثر آن شفاعتخواه مىتواند ضعف و نقص خود را در نیل به هدف جبران نموده و به مقصود خود برسد.
شفاعت یكى از افتخارات مذهب شیعه است كه روح امیدوارى را در انسان زنده مىكند. انسان با چشمداشت به رحمت و مغفرت الهى آیندهاى روشن براى خود ترسیم مىكند. این بینش در گفتار و كردار آینده او تأثیر گذاشته و به آن جهت مىبخشد.
اساس شفاعت، معرفت و محبت شفیع است. خداى تبارك و تعالى بر اساس محبت به بندگان، رسولان خود را مأمور كرد تا مشعل نور و پرچمدار هدایت باشند و آنان نیز بدون هیچ گونه انتظارى رسالت خود را به پایان رساندند.
«قل لا اسئلكم علیه اجرا الا المودة فى القربى»(11)
بگو از شما هیچ اجر و پاداشى نمىخواهم، جز دوستى خویشانم.
به نظر تمام مفسرین شیعه و بیشتر مفسرین اهل سنت منظور از «قربى» حضرت فاطمه(س)، حضرت على(ع) و فرزندان آنها است.(12)در روایتى از رسول اكرم(ص) چنین آمده است:
«من مات على حب آلمحمد(ص) مات شهیدا»
كسى كه با دوستى آلمحمد(ص) از دنیا برود، شهید و آمرزیده است.
چنین شخصى توبهاش پذیرفته و ایمانش كامل است و فرشتگان به او مژده بهشت و ترفیع درجه مىدهند. او را همچون عروس كه به خانه داماد مىرود به بهشت وارد مىكنند. دو در از بهشت در قبر به رویش باز مىشود و قبر او زیارتگاه ملائك مىگردد؛ اما آنكه دشمن آلمحمد(ص) باشد، در روز قیامت در حالى وارد مىشود، كه در پیشانىاش نوشته شده: «مأیوس از رحمت خدا» و به هیچ وجه بوى بهشت را استشمام نمىكند.
خداوند منصب شفاعت را به انبیا، اوصیا و ملائك كه از مقربترین مخلوقات هستند، اعطا كرده است. پس شفیع كسى است كه در پیشگاه ربوبى بالاترین درجه را داراست و بزرگترین فدیه را نثار كرده و والاترین شخصیت را كسب كرده است. فاطمه كه روح و جان پیامبر امت(ص) بوده و مادر و همسر شهید است و خود نیز شهیده است و وسیله هدایت بندگان و دریاى خیر و كمال و بركت است، شفاعت خود را این گونه متجلى می كند:
چون پیامبر خدا(ص) حضرت فاطمه(س) را به عقد امیرالمؤمنین على(ع) در آورد و مهر او را درهمى كه از فروش زره حضرت على(ع) به دست آمده بود قرار داد، فاطمه زهرا(س) به پدر عرض كرد مىخواهم مهرم را ببخشم و در مقابل آن از خداوند بخشش امت شما را درخواست كنم. جبرئیل نازل شد و با خود پارچهاى از حریر آورد كه در آن نوشته شده بود: «خداوند مهر فاطمه(س) را شفاعت گنهكاران قرار داد.» حضرت زهرا(س) هنگام احتضار وصیت كرد آن پارچه را روى سینهاش در زیر كفن بگذارند و فرمود: روز قیامت آن را به دست مىگیرم و از امت پدرم شفاعت مىكنم.(13)
آرى آن حضرت از لذتها و امكانات دنیا چشم پوشید و در ازاى آن، رهایى امت خود را از خدا طلب كرد. در واپسین لحظات عمر شریفش در اندیشه سرنوشت مردم بود و براى آنان از خدا آمرزش خواست.
ناگفته نماند كه بنده نباید از شفاعت سوء استفاده كند و آن را وسیله لجام گسیختگى و نفس پرستى قرار دهد و تنها به این دلخوش باشد كه از شفاعت بهرهمند است. بلكه كسى كه امید شفاعت دارد، مسؤولیتش سنگینتر است و چون خود را به محبوب نسبت مىدهد باید خود را به صفات و كمالات آنان زینت دهد و از گناهان اجتناب نماید و تا مىتواند خود را از نقص به كمال و از ضعف به قوّت برساند، زیرا همچنان كه اعمال انسان در رستاخیز تجسم پیدا مىكند، دوستیها و دشمنیها نیز تمثیل یافته و صورت عینى پیدا مىكند و آن كس كه در دنیا براى خود رهبر و پیشوا انتخاب كرده به دنبال او حركت نموده، در قیامت به وسیله همان رهبر به مقصد نور یا نار رهنمون مىشود. وقتى امامى سبب هدایت پیروان خود مىشود، این رابطه در رستاخیز عینیت پیدا مىكند، چنان كه رابطه با رهبرى كه باعث گمراهى پیروان خود شده نیز در آن عالم تجسم مىیابد.
قرآن می فرماید:
«یوم ندعوا كلّ اناسٍ بامامهم»(14)
روزى كه هر مأمومى را با پیشوایش فرا خوانیم.
پس مىتوان گفت شفاعت، ثمره اطاعت و پیروى از رهبر است و هر اندازه كه رهبر در هدایت پیروان خود به سوى كمال قویتر باشد، به همان اندازه شعاع شفاعتش گستردهتر است. بنابراین اگر رسول اكرم(ص) بزرگترین شفیع است، به دلیل شعاع جهانى هدایت اوست. اگر امام حسین(ع) شفیع است به پاس ایثار و از خود گذشتگى در راه دین است و اگر حضرت فاطمه(س) پیروان خود را به بهشت مىبرد، به خاطر نقش جاودانه ارشادى او و فرزندانش است.
جابر مىگوید به امام باقر(ع) عرض كردم یك حدیث شاد در باره جدهات فاطمه زهرا(س) براى من بگویید تا وقتى آن را براى شیعیان مىخوانم خوشحال شوند. آن حضرت از قول پدرانش نقل كرد كه پیامبر(ص) فرمود: خداوند روز قیامت منبرهایى از نور قرار مىدهد. منبر من از همه بالاتر است. خدا به من مىفرماید: اى محمد! سخنرانى كن. من سخنرانى مىكنم. پس از آن على و حسنین سخنرانى مىكنند. پس منادى صدا مىزند كجاست فاطمه دختر پیامبر؟ كجاست خدیجه دختر خویلد؟ كجاست مریم دختر عمران؟ كجاست آسیه دختر مزاحم؟ كجاست امكلثوم مادر یحیى،
آنها برمی خیزند، خداوند مىفرماید: امروز، بزرگى از آن كیست؟ جواب داده مىشود براى خداى واحد قهار. خداوند مىفرماید: «من بزرگى را به محمد و على و فاطمه و حسن و حسین دادم. اى مردم! سرها را به زیر اندازید و چشمها را ببندید، این فاطمه است كه به سوى بهشت مىرود. چون فاطمه به در بهشت مىرسد، مىایستد. سؤال مىشود، چرا ایستادى؟ فاطمه جواب مىدهد مىخواهم مقام خود را بشناسم. خداوند می فرماید: برگرد و دست هر كس كه در قلبش محبت تو و فرزندانت باشد بگیر و داخل بهشت كن.» اى جابر! در آن روز فاطمه شیعیان و دوستان خود را چون مرغى كه دانههاى سالم را از ناسالم جدا مىسازد انتخاب مىكند.(15)
بدیهى است كسى كه دوستدار حضرت فاطمه(س) و فرزندان او باشد سعى مىكند كه روش آنها را الگو و سرمشق زندگى خود قرار دهد و به آنان اقتدا كند، زیرا به یك معنا «بهشت را به بها مىدهند نه به بهانه» و حضرت زهرا(س) نیز از چنین افرادى شفاعت مىكند.
در پایان به قسمتى از زیارتنامه آن حضرت اشاره مىكنیم كه ولایت او مایه تطهیر نفوس و پاكى دل و اصلاح عمل است.
«فَانِّا نَسْئلكَ اِنْ صدّقناك الاّ الحقتِنا بِتصدیقنا لهما لِنُبَشِّرَ انفسنا بانّا قد طهرنا بولایتك»(16)
«اى فاطمه»، ما از شما مىخواهیم كه چون تصدیق كننده شما هستیم خدا ما را به واسطه این اعتقاد و محبت به پیامبر و جانشینش على ملحق گرداند تا به ما مژده رسد كه به واسطه دوستى شما نفوس ما از گناه پاك گشته و از هر نقصى رهایى یابیم.»
به امید آنكه تشنگان ولایتش از شراب محبتش سیراب و به جمال فرزند عزیزش حضرت مهدى(عج) دلشاد گردند.
............................................
پاورقى
1 ـ حشر، آیه 8.
2 ـ تفسیر نمونه، ج23، ص519؛ مجمعالبیان، ج9، تفسیر سوره حشر، ریاحینالشریعه، ج1، ص157؛ فاطمه بهجة قلب المصطفى، ص35.
3 ـ آلعمران، آیه 36.
4 ـ سوره دهر؛ تفسیر كشفالاسرار، ج10، ص320؛ مجمعالبیان، ج10، ص404؛ فاطمه من المهد الى اللحد، ص243؛ فاطمه بهجة قلب المصطفى، ص255 ـ 256.
5 ـ امام صادق(ع): «لیس للمرأة خطرً، لا لصالحتهن و لا لصالحتهنَ، اما صالحتهن فلیس خطرها الذهب و الفضّة، هى خیر من الذهب و الفضه، و اما صالحتهن فلیس التراب خطرها، التراب خیرً منها»، بحارالانوار، ج100، ص236.
6 ـ غررالحكم.
7 ـ كشفالغمه، ج2، ص92؛ احقاق الحق، ج10، ص257؛ بحارالانوار، ج43، ص92؛ مناقب ابن شهر آشوب، ج3، ص141.
8 ـ سوره احزاب، آیه 33.
9 ـ تفسیر نمونه، ج17، ص290.
10 ـ اطیبالبیان، ج11، ص481؛ مجمعالبیان، ج20، ص177؛ مخزنالعرفان، ج8، ص254؛ التفسیر الكبیر، ج13، ص230.
11 ـ سوره شورا، آیه 23.
12 ـ اطیبالبیان، ج11، ص481؛ مجمعالبیان، ج10، ص28؛ الدّر المنشور، ج7، ص346؛ تبیان، ج9، ص158.
13 ـ احقاق الحق، ج10، ص367؛ فاطمه بهجة قلب المصطفى، ص344.
14 ـ سوره اسراء، آیه 71.
15 ـ بحارالانوار، ج43، ص64؛ فاطمه بهجة قلب المصطفى، ص615.
16 ـ مفاتیح الجنان، شیخ عباس قمى، ص571.
انتهای پیام | https://www.shia-news.com/